سرعت پرس– پس از خسارات و تلفات اخیر در ناوگان سوخت‌رسان هوایی خود در عملیات مرتبط با درگیری ایران، نیروی هوایی ایالات متحده هواپیماهای تانکر KC-۱۳۵ بازنشسته شده را از انبار خارج کرده است.
این شامل یک استراتوتانکر ۶۸ ساله ساخته شده در سال ۱۹۵۸ نیز می شود که اکنون در حال تعمیر و نگهداری برای احتمال بازگشت به خدمت است.
کمی در موردKC-135استراتوتانکر:
در سال ۱۹۵۴ نیروی هوایی امریکا مناقصه ای برای به خدمت گیری یک سوخت رسان راهبردی را به اجرا گذاشت و یک سال بعد طرح لاکهید ال ۱۹۳ پیروز رقابت شد.ال ۱۹۳ یک جت چهار موتوره بود که موتورهای به صورت دو به دو درون غلاف در انتهای بدنه نصب میشد (مشابه ایلیوشن ۶۲ روسی). در ان زمان بوئینگ بر روی یک جت چهار موتوره کار میکرد که نیروی هوایی به ان نام کی سی ۱۳۵ و لقب استراتوتانکر را داد . نیروی هوایی در مرحله اول قرار بود ۲۵۰ فروند ال ۱۹۳ را خریداری کند ولی در نهایت تصمیم به سفارش سوخت رسانی بر اساس بوئینگ ۷۰۷ گرفت در حالی که در سال ۱۹۵۵ نه ال ۱۹۳ وجود داشت و نه بوئینگ ۷۰۷. در نهایت طراح ال ۱۹۳ بدون ساخت حتی یک فروند رها شد. بوئینگ یک سال بعد بر اساس کی سی ۱۳۵ طرح بوئینگ ۷۰۷ به عنوان یک جت تجاری را توسعه داد که بعدها یکی از موفقترین طرح های تجاری جهان شد. در ۱۳ اگوست سال ۱۹۵۶ کی سی ۱۳۵ اولین پرواز خود را انجام داد و در سال ۱۹۵۷ به خدمت گرفته شد. سفارش اولیه ۲۹ فروند بود ولی تا سال ۱۹۶۵ و پایان تولید این مدل در مجموع ۸۰۳ فروند کی سی ۱۳۵ ساخته شد.
کی سی ۱۳۵ که طراحی اش به نیمه اول دهه ۱۹۵۰ بر می گردد دارای بالی با ۳۵ درجه پس گرایی بود و در زیر بال ها چهار موتور در درون غلاف قرار داشت. موتورهای توربوجت پرات اندوویتنی جی -۵۷-پی59 دبلیو آن با توان ۱۰ هزار پاوند در حال پرواز و ۱۳۰۰۰ پاوند در حال برخاست، نیرو ایجاد می کردند و برای فراهم کردن این ۳۰۰۰ پاوند رانش بیشتر باید به موتور آن آب تزریق میشد . از این رو کی سی ۱۳۵ دارای یک مخزن ۲۵۰۰ لیتری اب برای این کار در درون خود بود. این اب کمک میکرد تا توربین ها خنک شده و بتوان قدرت بیشتری را از موتور گرفت. کی سی ۱۳۵ دارای ده مخزن سوخت با ظرفیت ۱۱۳۵۶۰ لیتر سوخت بوده و نسخه کی سی ۱۳۵ ای این هواپیما تنها دارای یک لوله سوختگیری بومی در انتهای بدنه بود که توسط یک اپراتور در انتهای هواپیما کنترل می شد. بوم سوخت گیری نه تنها در حالت معمولی زیر هواپیما جمع است بلکه خود بوم نیز درون یک لوله جمع شده است تا جای کمی را بگیرد. کی سی ۱۳۵ نیروی هوایی امریکا به غیر از تعدادی محدودی فاقد غلاف سوخت رسانی لوله ارتباطی هستند ولی تعدادی در خدمت این ارتش و برخی نسخه های صادراتی مجهز به غلاف سوخت گیری مارک ۳۲ بی در نوک بال(در کل دو عدد) با یک لوله ارتباطی ۱۴ متری برای سوخت رسانی شیلنگی به هواپیما های نیروی دریایی و تفنگدارن دریایی شده است. در مجموع کی سی ۱۳۵ می تواند با سرعت ۳۴۰۰ لیتر در دقیقه با بوم به بمب افکنها و ۱۷۰۰ لیتر بر دقیقه به جنگنده ها با لوله ارتباطی سوخت برساند. این هواپیما دارای پنج خدمه بود که شامل خلبان، کمک خلبان، مهندس پرواز، ناوبر و کاربر لوله سوختگیری می شود.
اولین مدل تولید کی سی ۱۳۵ نسخه A بود که مجهز به موتور پرات اندویتنی جی ۵۷ و بوم سوخت رسانی در انتهای بدنه بود. در مجموع ۷۳۲ فروند از این مدل در ساخته شد. نسخه دوم کی سی ۱۳۵ بی بود که در واقع یک پست فرمانده ای هوایی برای رئیس جمهور و فرمانده هان ارتش با توان سوخت رسانی بر اساس کی سی ۱۳۵ ای بود و ۱۷ فروند از ان ساخته شد.
کی سی ۱۳۵ کیو اما نسخه ای تغییر یافته برای سوخت رسانی به اس ار ۷۱ بلک برد بود.از آنجایی که کی سی ۱۳۵(و البته تمامی سوخت سرانها) از سوخت مخازن خود به دیگر هواگردها سوخت می دهد لذا باید موتورشان سوخت مشابه حمل کند. زمانی که اس ار ۷۱ بلک برد با سوخت جی پی ۷ -که دارای نقطه اشغال بالای بود- وارد خدمت شد و سوختش با باقی هواگرد های نیروی هوایی فرق داشت، نیاز به سوخت رسانی با توان سوخت رسانی به این هواپیما الزامی بود که نسخه کی سی ۱۳۵ کیو با مخزن سوخت ۳۳ تنی آن را برطرف کرد. درواقع این نسخه دارای دو مخزن یکی برای سوخت جی پی ۷ اس ار ۷۱ و یکی برای سوخت جی پی ۴ خودش بود. این مدل همچنین دارای سامانه ناوبری دوربردتر و سامانه ارتباطی پیشرفته تر و امن تری برای پیدا کردن اس ار ۷۱ از چند صد کیلومتر آن سو تر بود. با این توصیف ۵۶ فروند کی سی ۱۳۵ ای به این نسخه تغییر یافتند.
اولین برنامه ارتقا بر روی کی سی ۱۳۵ به ارتقاء کی سی 135ای گارد ملی برمی گردد که شامل تعویض موتور جی ۵۷ با موتور توربوفن پرات اندویتنی تی اف ۳۳ بود. این اقدام در سال ۱۹۷۵ اغاز شد و در سال ۱۹۸۱ کی سی ۱۳۵ برای کاهش اثرات زیست محیطی به موتور جدید مجهز شد. موتور جدید باعث مصرف سوخت کمتر تا ۱۴ % و افزایش برد تا ۲۰ % شد. این نسخه همچنین صدایش ۶۰% کمتر و آلودگی اش تا میزان قابل توجه ۹۰% کمتر بود! مضاف بر اینکه ۳۰% هم بر قدرت هواپیما افزوده شده بود. علاوه بر همه این ها، موتورها دارای رانش معکوس برای کاهش باند فرود نیز شده بودند. با افزایش قدرت موتور، ۵۰۰ متر از باند برخاستن برای این مدل کاهش یافته بود. این نسخه ارتقا یافته، کی سی ۱۳۵ ایی نام گرفت و البته با وجود کارایی بیشتر ولی نسخه جدید سنگینتر از مدل قبلی شده بود. بین سال های ۱۹۸۱ تا ۱۹۹۱ در مجموع ۱۵۰ فروند کی سی ۱۳۵ ایی ارتقا یافتند.
ولی بزرگترین برنامه ارتقا کی سی ۱۳۵ به نیروی هوایی و تعویض موتور جی ۵۷ با موتور توربوفن سی اف ام ۵۶ بر میگردد. موتور جدید که بر روی ۵۰۰ فروند کی سی ۱۳۵ نصب شد، دارای توانی برابر با ۲۲۵۰۰ پاوند رانش بود و یک افزایش ۱۰۰ % قدرت را برای کی سی ۱۳۵ نسبت به موتور قبلی را فراهم میکرد. موتور جدید باعث شد تا کی سی ۱۳۵ تا ۵۰% بر برد عملیاتیش افزوده شود و سوخت قابل تحویل آن نیز ۲۵% افزایش یابد. علاوه بر این در هر پرواز ۲۵% در هزینه ها صرفه جویی شد و صدای تولیدی تا ۹۶ % کاهش یافت! برد انتقالی نیز به صورت چشمگیری افزایش یافت به صورتی که از ۱۰ هزار کیلومتر در نسخه A به ۱۷۷۰۰ کیلومتر در نسخه ار رسید.
تمامی کی سی ۱۳۵ ای ارتقا یافته به مدل جدید کسی ۱۳۵ ار(KC-135R) نامیده شد که هم اکنون اصلی ترین سوخت رسان ارتش امریکا است. با تعویض موتور کی سی ۱۳۵ کیو نیز کی سی ۱۳۵ تی به وجود امد. ناگفته نماند کی سی ۱۳۵ ار توان حمل ۱۱۸۴۷۰ لیتر سوخت و یا ۳۸ تن بار را دارد.
کی سی ۱۳۵ در مرحله اول برای سوخت رسانی به بمب افکنهای فرمانده ای راهبردی نیروی هوایی ساخته شد ولی با شروع نبرد در ویتنام، از آن برای سوخت رسانی به اف4 فانتوم و اف105 نیز استفاده شد. بعد از آن، کی سی ۱۳۵ چه در نقش سوخت رسان و چه در نقش ترابری در تمامی درگیری ها ارتش امریکا نقش بسیاری داشته است و در طی جنگ سرد همواره برای انتقال تجهیزات امریکا به پایگاه های نظامی این کشور در سراسر جهان در هر دو نقش سوخت رسان و ترابری نقش بسیار مهمی را بازی کرده است.
در سال ۲۰۰۶ میلادی به صورت میانگین کی سی ۱۳۵ ایی گارد ملی، سالانه ۳۵۰ ساعت و کی سی ۱۳۵ ار نیروی هوایی سالانه ۷۱۰ ساعت پرواز داشتند که با وجود سن بالا نیاز به جایگزین انها کاملا حس می شد. البته عمر خدمتی نسخه ای ۳۶ هزار ساعت و نسخه ار ۳۹ هزار ساعت است و جالب اینکه بسیاری از این ناوگان حتی یک سوم عمر خدمتی خود را نیز طی نکرده اند. با این وجود اما با افزایش سن نه تنها هزینه تعمیرات این هواپیماها افزایش یافته بلکه خستگی سازه نیز به خوبی نمایان است. برای نمونه در سال ۱۹۹۶ هر ساعت پرواز کی سی ۱۳۵ ار ۸۰۰۰ دلار و در سال ۲۰۱۱ هر ساعت پرواز ۱۱ هزار دلار هزینه داشته در پی داشته است. نیروی هوایی آمریکا کی سی ۴۶ را برای جایگزینی کی سی ۱۳۵ انتخاب کرده است اما از آنجایی که کی سی ۴۶ -که نسخه ای از بوئینگ ۷۶۷ است- قیمت بالای داشته و البته با در نظر گرفتن کاهش بودجه دفاعی ارتش امریکا در حال حاضر نیروی هوایی تنها برای جایگزینی کی سی ۱۰ های نیروی هوایی که وظیفه سوخت رسانی به بمب افکن ها و هواپیماهای ترابری راهبردی این نیرو را دارند، کی سی ۴۶ را خریداری خواهد کرد . این نیرو قصد دارد با ارتقا کی سی ۱۳۵ خود آنها را تا سال ۲۰۴۰ یعنی حدود ۸۰ سال از زمان ساختشان در خدمت نگه دارد. هم اکنون نیز ۴۵۰ فروند کی سی ۱۳۵ در خدمت نیروهای مسلح امریکا هستند که ۱۶۸ فروند کی سی ۱۳۵ ار در نیروی هوایی و ۱۸۰ فروند کی سی ۱۳۵ ایی در گارد ملی خدمت میکنند و مابقی ذخیره هستند.
کی سی در خدمت ایران
ایران نیز این هواپیما را در نقش سوخت رسان و ترابری به خدمت گرفت. اگرچه شرکت های هوایی در ایران نیز از آن بهره بردند اما ارتش ایران برای نخستین بار در سال ۱۹۷۱ دست به سفارش ۶ فروند نسخه سوخت رسان این هواپیما که کی سی ۷۰۷ نیز شناخته می شدند برای پشتیبانی از ناوگان فانتوم زد. در ادامه ۶ فروند دیگر در سال ۱۹۷۵ و در نهایت سه فروند بویینگ ۷۰۷ برای ترابری در سال ۱۹۷۶ سفارش داده شدند. این هواپیماها طی جنگ در نقش سوخت رسان به کار رفتند و در کنار نقش سوخت رسان در شرکت هوایی ساها نیز پرواز می کرد. شرکت هوایی ساها متعلق به نیروی هوایی بود که از هواپیماهای این نیرو در نقش حمل بار و مسافر استفاده می کرد و دارای ۵ فروند بوئینگ ۷۰۷ و دو فروند ۷۴۷ بودند که همگی سوخت رسان بودند و با گذاشتن صندلی در نقش تجاری استفاده می شدند .
در نهایت در اردیبهشت سال ۱۳۹۲ به دلیل سن بالای ناوگان این شرکت به صورت غیر فعال در آمد. یکی از این ۷۰۷ های در خدمت ساها طی حادثه ای در فروردین سال ۸۴ از باند خارج، به رودخانه کن افتاده و از رده خارج شد و یکی دیگر هم در دی سال ۱۳۹۷ در فرودگاه فتح کرج از باند خارج و نابود شد. امروز نیروی هوایی از ناوگان بزرگ ترابری بوئینگ های خود تنها ۴ فروند را به صورت عملیاتی در خدمت دارد که یک فروند از نوع بوینگ ۷۰۷ در نقش VIP و از سه فروند دیگر در نقش سوخت رسان و ترابری استفاده می شود. این هواپیماها امروزه ۴۰ ساله هستند ولی همچنان بدون جایگزین مشخصی پرواز می کنند. یکی از ۷۰۷ ها تحویلی به ایران دارای تجهیزات شنود مکالمان رادیویی دشمن و جمع اوری علائم راداری بود که هرچند از وضعیت ان اطلاعی در دست نیست، اما به نظر می رسد که همچنان در خدمت باشد.
در آخر گفتنی است که نسخه سوخت رسان در ایران کی سی707 است و نه کی سی135 اما توجه داشته باشید که این دو تفاوت زیادی ندارند با این توضیح که کی سی ۱۳۵ برای ارتش امریکا و برخی کشورهای دیگر ساخته شده است.
منابع: سایت جنگاوران
لینک کوتاه مقاله: https://soratpress.ir/?p=48255
